A A A
5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór w Starbieninie

Kategoria: Gmina Choczewo

W XIV w. w zapisach ksiąg lęborskiego sądu rejonowego Peter von Sterbenin widnieje jako ukarany karą pieniężną w wysokości jednej marki za niewywiązanie się w terminie ze swoich obowiązków. W  1437 r. wymienia się Starbienino jako kaszubską wioskę gburską. W XVI oraz XVII wieku majątek należał do rodu von Schönbuhr. W 1628 r. mieszkali tu Abraham Schönbuhr i Hans Schönbuhr, każdy z nich na ½ włóknach. W 1658 r. gospodarzem Starbienino był Jürgen von Mach. Po nim natomiast przez dłuższy okres właścicielem wsi była rodzina von Dargolewski. Jej pierwszym przedstawicielem był Jakob (Jakub) von Dargolewski. W 1737 r. Karl Höhn (Kohn) von Jaski z Karwi ożenił się w Starbieninie z wdową po Dargolewskim, z domu von Friesen (Frizen). Potem Starbienino zostało podzielone na kilka części (tzw. "udziały"). Jedna z części należała do rodziny Makszycki (Makschitzki), a druga do Sylwestra von Bartach (Bath), który zmarł w 1755 r. W 1756 r. część wsi należała jeszcze do Karla von Dargolewskiego, pozostała część była własnością regenta kancelarii prawniczej z Lęborka - von Paraski. W tym czasie zaczął formułować się układ przestrzenny całego założenia. W części dworskiej wybudowano dwór, a wokół niewielkiego stawu założono ogród krajobrazowy. Po zachodniej stronie dziedzińca dworskiego usytuowano folwark, w którym powstawały nowe budynki gospodarcze. Wjazd do założenia obsadzono lipami, miały one jednocześnie stanowić przesłonę widokową od części gospodarczej. W 1784 r. obie części były własnością wdowy po radcy wojennym Ernście Lorenzu (Erntzie Loretzie) von Grumbkow, Anny Adelgunde von Grumbkow, z domu von Thiedemann. W 1804 r. gospodarzył tutaj Theodor K. von Brauneck (Branneck), po nim przejściowo osiedlili się tutaj członkowie rodu von Krockow. Von Brauneck poślubił wdowę von Krockow, z domu von Göppel. Po nich dobra przejął Mathias von Lübtow. Po nim był Edgard Albert von Lübtow, a w 1836 r. Starbienino kupił Mac Lean. Następnie w 1840 r. majątek nabył Bradtke, a 20 lat później Gustav Schlomke (Schlamke). W 1871 roku majątek nabyła rodzina Hammer i miała go w swoim posiadaniu do końca epoki niemieckich właścicieli. Wybudowali oni nowy dwór - elegancki budynek w stylu wilii włoskiej w wieżą widokową. Dotychczasowy dworek być może stanowił dożywotnie schronienie dla ubogich krewnych lub służby. Mógł on zostać przeznaczony do rozbiórki, ponieważ jego usytuowanie mogło kolidować z rozbudowującym się folwarkiem. Również część starych zabudowań gospodarczych zastąpiono nowymi. Wjazd do folwarku wyłożono natomiast kostką brukową. Drugi wjazd poprowadzono na kamienny pojazd pod budynek dworu. W części parkowej powstała nowa naturalna kompozycja z dużą ilością drzew zamorskich. Ostatnim niemieckim właścicielem ziem był Erich Hammer. W 1945 roku pan Hammer miał już 70 lat. Mając poważne kłopoty z nogą nie był w stanie sprawnie się poruszać. Dlatego gospodarstwem zajmowała się pani Löscher (Loescher). Jej dwaj bratankowie również mieszkali na dworze. Jeden z nich został później uznany za spadkobiercę majątku. W innym budynku mieszkał Karl Hammer, który był bratem właściciela. Erich i Karl zostali rozstrzelani przez Rosjan. W 1882 r. po śmierci pana Hammera majątek przypadł wdowie po nim, która wywodziła się z zamożnego i znanego na Pomorzu rodu von Wittke oraz ich dwóm synom. Po wejściu oddziałów armii radzieckiej w 1945 r. Rosjanie zastrzelili trzech członków rodziny von Hammer, reszcie udało się wyjechać do Niemiec. Dwór i folwark został doszczętnie splądrowane i ograbione. 

Po II WŚ dwór pozostawał w zarządzie Państwowego Funduszu Ziemi, a następnie Gdańskiego Przedsiębiorstwa Hodowli Roślin i Nasiennictwa. W tym czasie dwór zaczął popadać w ruinę. Pobieżne remonty nie przynosiły większych popraw i nie zabezpieczał budynku na długo. W 1974 r. przestał on być użytkowany ze względu na zły stan techniczny. Dotychczasowy użytkownik zrzekł się zespołu dworsko-parkowego na rzecz RSW "Prasa-Książka-Ruch" z Gdańska, które przeznaczyło obiekt na ośrodek wypoczynkowy. W 1984 r. przystąpiono do prac remontowo-adaptacyjnych. Rok później rozpoczęto również budowę pawilonu noclegowego w celu zwiększenia liczby przyjmowanych wczasowiczów. Ośrodek był użytkowany przez RSW do 1990 r. Później dwór przeszedł na własność Skarbu Państwa i był zarządzany przez Kuratorium Oświaty w Gdańsku. Mocą umowy użyczenia nieruchomości, z dniem 1 lutego 1995 r., przejął go w użytkowanie Zarząd Główny Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Do dziś znajduje się tutaj filia Kaszubskiego Uniwersytetu Ludowego. Dwór pełni również funkcje hotelowe. 

 

Źródła:

  • Marzena Szypulska-Kimilu, Dworki i pałace w gminie Choczewo (historia i stan obecny), Choczewo 2003.
  • Urlich Dorow, Zapomniana przeszłość. Upadek pomorskich majątków rolnych na przykładzie powiatu lęborskiego, Pruszcz Gdański 2010.
  • Irena Elsner, Dzieje gminy Choczewo do 1945 roku, Amberg 2012.
  • Wykaz obiektów nieruchomych – stan na 02.03.2016.

Zdjęcia:

  • Wizytacja terenowa 06-06-2015.

 

Zespół Zespół dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park
Obiekt opisywany Dwór
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Kaszubski Uniwersytet Ludowy oraz Hotel
Numer rejestru zabytków województwa pomorskiego 992
Numer dawnego rejestru zabytków 843
Organ wpisujący do rejestru zabytków Wojewódzki Konserwator Zabytków w Gdańsku
Data wpisu do rejestru zabytków 23-07-1981

Lokalizacja

Starbienino 1, 84-210, Starbienino, Polska

Telefon: 601 926 434
Tel. kom.: 533 201 205
Strona www: starbienino.pl
Email: katarzynaraczynska.kul@gmail.com

Komentarze