A A A
5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór w Salinie

Kategoria: Gmina Gniewino

Historia i właściciele

Salino to wieś, która zaliczana jest do najdawniejszych osad kasztelanii białogardzkiej, późniejszej Ziemi Lęborskiej. Po raz pierwszy była wymieniana w dokumencie z 1268 roku. Posiadała wtedy słowiańską nazwę Sawulino. W dokumencie tym wymieniono Michała, prepozyta Salina, który stanął jako świadek w sprawie sądowej wytoczonej przez księcia gdańskiego Warcisława II. Późniejsze nazwy brzmiały Zawolin lub Sawelin (1379), Zawoliniec (1583), Sawulina, Smulino (1648), Saulin (1652) i Saulino. W 1344 roku Wielki Mistrz zakonu krzyżackiego Ludolph König darował Salino jako wyposażenie szpitala Świętego Ducha w Gdańsku. W 1379 roku wieś zostaje wydzierżawiona na prawie chełmińskim Wojciechowi Czerepowi. W 1468 roku wieś znalazła się w rękach Poszkowskiego z Wódki (Witków), ale już w 1493 roku z nadania księcia pomorskiego Bogusława X stała się własnością Wawrzyńca Krokowskiego. Po jego śmierci w 1507 roku Salino przypadło jego synom - Janowi i Jerzemu.

Wawrzyniec Krokowski w 1494 roku bezprawnie przejął patronat nad kościołem w Salinie. W 1528 roku Krokowscy zamienili kościół w Salinie na zbór ewangelicki, a poddanym siłą narzucili protestantyzm. Spór o jego zwrot trwał długo. Sprawa zakończyła się w sądzie, który nakazał zwrócić wsi szpital Świętego Ducha w Gdańsku pod groźbą klątwy. Krokowscy zlekceważyli wyrok. W okolicznych wsiach ogłoszono ich ekskomunikę, odprawiano egzorcyzmy oraz wypędzanie szatana z zamku w Krokowej. Jeden z potomków Krokowskich najprawdopodobniej przegrał posiadłość w karty. Nowym właścicielem w 1658 roku został Bnin Solicki. Nabył on Salino w drodze zastawu.


W XVI i XVII wieku wieś należała do rodu von Chinow. W 1704 roku Salino, za zarobione pieniądze na wojnie, kupił Michał Ernest von Rexin, generał lejtnant wojsk koronnych (1696 – 1768r.), z woli Króla Augusta II, Starosta Malborski. Salino do 1756 roku Michał Ernest von Rexin utworzył majorat ze swoich dóbr: Gniewino, Salino, Świechowo, Wódka. Tak wynika z tekstu dokumentu, podpisanego 17 sierpnia 1756 roku przez Fryderyka Wielkiego. Ostatnim przedstawicielem rodu był Johann Friedrich Alexander von Rexin.

 

Dworek

Dworek znajdujący się w Salinie ma konstrukcję ryglową. Pokryty jest z mansardowym dachem, z trzciną/słomą. Pochodzi on z XVII wieku (niektóre źródła podają 1758 rok) i został wzniesiony przez ówczesnych właścicieli – ród von Rexin. Dwór był własnością rodziny do I wojny światowej. Służył on wtedy jako resztówka, czyli dom pogodnej starości dla najstarszych członków rodu. Herby rodów von Rexin i von Krauze (właściciele wsi do 1945 roku) umieszczone były w sieni dworu. Obecnie znajdują się w miejscowym kościele.

Dokonana w XX wieku ostatnia rozbudowa budynku całkowicie zniekształciła oryginalny plan dworku z charakterystycznymi alkierzami narożnymi, które były typowe dla staropolskich dworków. Niegdyś był on nazywany Szwedzkim Zameczkiem. Być może było to związane z faktem, że jeden z członków rodu von Rexin służył na szwedzkim dworze.

Po II wojnie światowej dwór wszedł w skład PGR-u. Groziła mu całkowita likwidacja. Okoliczna ludność dewastowała obiekt m. in. wykorzystywali rozkradzione części budynku na opał lub kradli cegły. Dzięki zabiegom wojewódzkiego konserwatora zabytków w Gdańsku Panu Br. Mieszkiewskiemu dworek został całkowicie odrestaurowany i oddany harcerzom na stanicę wodną. Później obiekt przejęły Gdańskie Zakłady Radiowe T-18, które wykorzystywały obiekt w okresie letnim na kolonie dla dzieci pracowników.

Późniejszym właścicielem była firma „Technirol" w latach 1972 – 1975 (według projektu architekta Kazimierza Jarosza). Podniesiono wtedy dach dworku, ponieważ pierwotnie poddasze nie miało pokoi mieszkalnych, dobudowano również kuchnię. Po pożarze, który miał miejsce w 1987 roku, dwór został na nowo odbudowany i od 1994 – 2000 roku był własnością firmy „Hydromex". Od 2004 roku dwór jest własnością prywatną. Później służył za ośrodek wypoczynkowy oraz dom pracy twórczej. W 1987 dwór częściowo spłonął, ale został starannie odnowiony. W 2004 roku nabyła go osoba prywatna i utworzyła w nim gospodarstwo agroturystyczne.

Dwór alkierzowy w Salinie jest dworem polskim chociaż tereny na których został zbudowany należały do Polski tylko przez 27 lat (od 1630 do 1657).

 

LEGENDA:
Dworowi towarzyszy legenda o Białej Damie. W wietrzne wieczory wyłania się ona w stroju ślubnym z jeziora i przychodzi do dworu, nawołując babcię, aby błagać o jej przebaczenie. Jedna z córek Rexina zakochała się w junkrze pruskim. Babcia broniąca polskości rodu nie udzieliła błogosławieństwa młodym i rzuciła klątwę. Kulig weselny wraz z parą młodych pochłonęła toń jeziora. Interesujące jest, że w zapiskach historycznych dotyczących Salina, istnieje wzmianka o kuligu, który utopił się w jeziorze Salińskim, a przy brzegu wyspy położonej na jeziorze znaleziono fragmenty płóz od sań.

 

Więcej zdjęć w galerii.


Źródła:

  • Mamuszka F., Lasy, woda i . . . Historia w dawnej kasztelanii białogradzkiej [w:] Kaszëbë, nr 4, Gdańsk 1958.
  • Echo Krajoznawców i Turystów, nr 3, Gdańsk 1958.
  • Bartkiewicz A., Walendziak T., Piechotą szlakiem Salinki [w:] Jantarowe Szlaki, nr 3, Gdańsk 1997.
  • Jantarowe Szlaki, nr 5-6, Gdańsk 1963.
  • Urlich Dorow, Zapomniana przeszłość. Upadek pomorskich majątków rolnych na przykładzie powiatu lęborskiego.
  • Rejestr zabytków nieruchomych – stan na 02.03.2016.
  • Część materiałów została udostępniona dzięki uprzejmości obecnego właściciela.
  • www.salino.pl

Zdjęcia:

  • Wizytacja terenowa 31-05-2015
Obiekt opisywany Dwór
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Agroturystyka
Numer rejestru zabytków województwa pomorskiego 122
Numer dawnego rejestru zabytków 11
Organ wpisujący do rejestru zabytków Wojewódzki Konserwator Zabytków w Gdańsku
Data wpisu do rejestru zabytków 10-11-1959

Lokalizacja

Salino 11, 84-250, Salino, Polska

Tel. kom.: 608 43 07 69
Strona www: www.salino.pl
Email: t.musielak@list.pl

Komentarze