A A A
5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Pałac Karżniczka

Kategoria: Gmina Damnica

Karżniczka wzmiankowana była po raz pierwszy w latach 1493 i 1538 kiedy właścicielami był ród von Bandemer (m .in. Thomas von Bandemer). W 1546 roku książę Branim IX nadał majątek kapitanowi Bartholomäus von Schwave z Bytowa. Później Karżniczka wraz z Bęcinem była lennem rodziny von Wobeser, a następnie (prawdopodobnie w 1616 roku) zarządzał nią Alexander von Hebron. Po jego śmierci dobra odziedziczył jego syn Friedrich, a potem jego wnuk Daniel Dietrich von Hebron, który sprzedał Karżniczkę i Bęcino w 1686 roku Georgowi Lorenzowi von Puttkamer. Nabywca Karżniczki Georg Lorenz von Puttkamer poprzez reskrypt z dnia 15 maja 1686 roku otrzymał majątek w lenno dla swoich potomków, a tym samym założył nową gałąź Puttkamerów - karżnicką. Od tego czasu przez 259 lat Karżniczka należała do rodu Puttkamerów. 

Po śmierci Georga i po ugodzie ze starszym bratem w 1714 roku Karżniczkę i Bęcino odziedziczył drugi syn Bogislaw Urlich. Później w wyniku losowania dobra przypadły jego młodszemu synowi Friedrichowi Bogislawowi, który sprzedał je w 1769 roku swojemu starszemu bratu Georgowi Henningowi. W 1802 roku wybudował on nowy dom mieszkalny. Wskutek rozliczenia spadkowego ze swoimi dwoma braćmi w 1816 roku drugi syn Georga Henninga, Wilhelm Friedrich Eduard odziedziczył Karżniczkę i Bęcino. W 1816 roku ożenił się z Wilhelminą Louisą von Thulemeyer i osiadł w Karżniczce. Znacznie rozbudował on bryłę pałacu. 

Od 1858 roku majątek należał do najmłodszego syna Wilhelma Anselma, który zmarł w 1875 roku nie pozostawiając męskich potomków. W związku z tym dobra przeszły na jego starszego brata Henninga. Kolejnym dziedzicem majątku był syn Henninga Urlich Henning Gustav. W 1893 roku ożenił się ze swoją kuzynką Anną Marią von Puttkamer, spadkobierczynią dóbr puttkamerowskich w Pęzinie koło Stargardu Szczecińskiego. Za jego czasów pałac w Karżniczce otrzymał swój ostateczny kształt. Jedyny syn Ulricha i Anny Marii Bogislaw von Puttkamer nauczył się leśnictwa w Lipsku i później stał się największym właścicielem ziemskim wśród Puttkamerów. 

Pałac znajdujący się w Karżniczce został wybudowany w XIX w. jako zamek wodny na wysepce otoczonej fosą. Główny korpus pałacu wzniesiono w latach 1800-1882. Boczne skrzydła dobudowano kilkanaście lat później. W części północno-wschodniej w narożniku znajduje się ośmiokątna wieża widokowa z zegarem. Pałac wymurowano z cegły na wysokim kamiennym cokole jako budynek dwukondygnacyjny. Do czasów współczesnych we wnętrzu pałacu zachował się częściowo oryginalny wystrój, m.in. stolarka okienna, drzwiowa, drewniana klatka schodowa, sztukaterie w formie rozet i gzymsów oraz kafle w części kuchennej. Pałac otaczał piękny park w stylu angielskim, który został założony na początku XX w. przez Ulricha von Puttkamera. 

 Po drugiej wojnie światowej pałac przybierał różne funkcje:

  • Od 1951 roku mieścił się w nim ośrodek wypoczynkowy
  • W latach 1963-1982 siedzibę miała w nim Zasadnicza Szkoła Rolnicza z internatem
  • W latach 1982-1990 przejął go Ośrodek Szkolenia Kursowego

W latach 90. właścicielem pałacu została gmina Damnica. Następnie sprzedała go w prywatne ręce. Obiekt przechodził od jednego właściciela do drugiego. Każdy z kolejnych właścicieli rozkradał wewnętrzne wyposażenie pałacu: znikały zabytkowe meble, żyrandole i boazeria, a także zdobione, żeliwne grzejniki, które trafiły na złom! Ostatecznie właścicielem zostaje spółka Nex-Bud z Orla. Przynosi to nowe nadzieje, na odrestaurowanie budynku i przywrócenia go do dawnej świetności. Rozpoczynają się nawet prace konserwatorskie.

W nocy z dnia 3 na 4 listopada 2009 roku pałac doszczętnie spłonął. Z początku właściciel uważał, że był to nieszczęśliwy wypadek. Napisał wniosek do Ministra kultury o wykreślenie pałacu z rejestru zabytku. Minister nie wyraził na to zgody.
W 2010 roku Prokuratura Rejonowa w Słupsku wystosowała zarzut podpalenia zabytkowego pałacu w Karżniczce przeciwko Bogdanowi Ch. Był to pracownik firmy Nex-Bud, który pełnił funkcję opiekuna budynku. Po pewnym czasie przyznał się do winy. Dobrowolnie poddał się karze. Otrzymał półtora roku kary więziennej, w zawieszeniu na cztery lata oraz tysiąc złotych grzywny i dwadzieścia tysięcy złotych, które miało zostać wpłacone na ochronę zabytków.


W 2012 roku doszło do kolejnego pożaru. Tym razem ucierpiała wieża zegarowa. Ponieważ właściciel unikał uporządkowania terenu, zrobili to na własną rękę mieszkańcy Karżniczki. Władze gminy Damnica miały problem ze znalezieniem adresu ówczesnego właściciela. Kiedy udało się wystosować pismo z prośbą o uporządkowanie terenu, nie otrzymano żadnej odpowiedzi.

Komentarz z Pomorskiego Forum Eksploracyjnego:

miro, 01-02-2012 r.:

jestem wstrząśniety obecnym stanem pałacu w Karżniczce, byłem w nim jako kilkunastoletni chłopiec na koloniach na poczatku lat 70-tych,zdaje się że wtedy mieściła się w nim jakaś szkoła, był wtedy jeszcze w bardzo dobrym stanie , przepiękny pałac , jedno z najpiękniejszych miejsc jakie zobaczyłem w swoim życiu, mam miłe i wzruszające wspomnienia z pobytu w nim, pamiętam że wśród nas dzieci krążyła pogłoska że w tej wieżycce powiesił się jakiś Putkamer, nadawało to pałacowi tajemniczości i szczerze mówiąc baliśmy się trochę, może ktoś wie coś więcej na temat tego wydarzenia ? czy wydarzyło się naprawdę ?

CIEKAWOSTKI:

  • Na początku XX w. pałac zdobiły cztery portrety autorstwa Antoine Pesne przedstawiające postaci naturalnej wielkości: Fryderyka Wilhelma I i jego żonę Dorotę oraz ministra kraju von Thulemeyera z małżonką. 
  • 11 września 1910 roku pałac odwiedziła królowa Prus i cesarzowa niemiecka Augusta Viktoria. 
  • W 2015 roky najstarszy syn Bosilawa von Puttkamera, Eberhard von Puttkamer oporwadził Panią Katarzynę Bartosiewicz i Lisawetę von Zitzewitz (autorki publikacji o Karżniczce) po ruinach pałacu i przypominał sobie rozlokowanie pomieszczeń, ich wystrój oraz wygląd otoczenia sprzed 1945 roku. 

ARTYKUŁY:

  • Pałac w Karżniczce to już ruina. Perła architektury odchodzi do historii na oczach konserwatora., 12-05-2009 r. - LINK
  • Pożar pałacu w Karżniczce. Prawdopodobnie było to podpalenie., 05-11-2009 r. - LINK
  • Karżniczka koło Słupska: Spłonął zabytkowy pałac., 05-11-2009 r. - LINK
  • W Karżniczce spłonął zabytkowy pałac rodziny Puttkamerów., 05-11-2009 r. - LINK
  • Pałac w Karżniczce po pożarze. Nikt nie zajmuje się ruinami wodnego zamku., 21-12-2009 r. - LINK
  • Powiat słupski: Usłyszał zarzut podpalenia pałacu w Karżniczce., 07-11-2010 r. - LINK
  • Sprawca spalenia pałacu w Karżniczce: człowiek się starał, a głupio wyszło., 06-04-2011 r. - LINK
  • Powiat słupski: Podda się karze za podpalenie pałacu w Karżniczce., 06-04-2011 r. - LINK
  • Minister nie wykreśli spalonego pałacu w Karżniczce z rejestru zabytków., 11-10-2012 r. - LINK
  • Co dalej z pałacem w Karżniczce? 27-10-2012 r., - LINK
  • Zrujnowany pałac w Karżniczce nadal zabytkiem. Konserwator nie che go wykreślić., 28-10-2012 r. - LINK
  • Piękny XVIII-wieczny pałac vs polska rzeczywistość., 08-07-2014 r. - LINK

Pokaz zdjęć na YouTube - link

Więcej informacji o pałacu w artykule.

Zdjęcia w galerii.

Źródła:

  • Alicja Świetlicka, Elżbieta Wisławska, Słownik Historyczny Miast i Wsi Województwa Słupskiego, Słupsk 1998.
  • M. Mazur, H. Soja, Ziemia Słupska - dzieje i kultura: objaśnienia do mapy etnograficzno-historycznej powiatu słupskiego, Słupsk 2003.
  • Katarzyna Bartosiewicz, Lisaweta von Zitzewitz, Zamki i ogrody w województwie pomorskim. Karżniczka. Pałac na wodzie k. Słupska, Szczecin 2016.
  • Rejestr zabytków nieruchomych, stan na 01-09-2016.

Zdjęcie:

Zespół pałacowo-parkowy
Skład zespołu pałac, park
Obiekt opisywany Pałac, Park
Stan zachowania Zniszczony, Ruiny
Zastosowanie Brak
Numer rejestru zabytków województwa pomorskiego 341
Numer dawnego rejestru zabytków 58
Organ wpisujący do rejestru zabytków Wojewódzki Konserwator Zabytków w Koszalinie
Data wpisu do rejestru zabytków 28-04-1964

Lokalizacja

Karzniczka 22, 76-231, Karżniczka, Polska

Komentarze