A A A
0.00 (0 głosów)

Ocena

ocena

Dwór Jemielno

Kategoria: Gmina Przechlewo

Po raz pierwszy Jemielno (obecnie Płaszczyca) wzmiankowane było w 1326 roku (wtedy nazwa brzmiała Gemeln, potem Gemel (1624), Giemły (1647) i Gemmel (1789). W tym roku mistrz krzyżacki Werner von Orselen potwierdził Mirosławowi Konarskiemu prawo do dziedziczenia Sąpolna i Konarzyn. Na początku XIV wieku wieś należała do rycerza Dittericha Schiltberg. 

O pierwszym założeniu dworskim mowa jest w dokumencie dotacyjnym dla kościoła w Konarzynach. Został on sporządzony przez Mirosława Konarskiego w 1626 roku. Z dokumentu tego wynika, że dwór stanowiła budowla szkieletowa lub drewniana "o trzech scytach w drewno wmurowana". 

Po obu stronach Brdy sąsiadowały ze sobą niegdyś dwie wsie: Giemły (w 1647 roku była to nazwa Jemielna) i Płaszczyca. Dopiero w XVI wieku zapisano je jako wsie szlacheckie. 

W rejestrze poborowym z 1648 roku jako dziedziców wymienia się miecznika ziem pruskich, Jana Węglikowskiego, Hellwicks i Modrzewskiego.

W 1650 roku jako właścicielkę owych dóbr wymienia się Ewę Węglikowską. W 1622 roku nowym właścicielem tzw. dóbr gemelskich został Jan Piotr Tucholski1. Był on pisarzem ziemskim pomorskim, starostą tucholskim, kasztelanem gdańskim i podkomorzym malborskim. Założył on na południowym brzegu rzeki majątek Płaszczyca. W 1744/45 roku wybudował dwór na wysokim brzegu Brdy. W tympanonie owego dworu widnieją litery P i T - inicjały właściciela. Tuchołkowie zarządzali dobrami gemelskimi aż 102 lata. Po śmierci Jana Piotra Tucholskiego w 1691 roku majątek przejął jego syn Kazimierz Stanisław. Kolejnym gospodarzem z tej rodziny był Piotr, który sprawował w latach 1738-64 urząd podkomorzego malborskiego. 13 kwietnia 1765 roku Piotr sprzedał dobra hrabiemu Michałowi Drogosławowi Skórzewskiemu. Był to przedstawiciel znanego rodu wielkopolskiego, właściciel  wielu okolicznych majątków np. Wielkich i Małych Konarzyn, Sąpolna, Styporcza i Kokoszki. Po śmierci Michała w 1790 roku majątek przeszedł w ręce Józefa. Inne źródło podaje, iż po Michale majątek odziedziczył jego syn Drogosław. Kolejnym właścicielem został zaś Ignacy Zachariasz Skórzewski. Po I rozbiorze Polski wieś odziedziczył hrabia Jan Skórzewski, a w 1821 roku przeszła ona na własność jego syna Ignacego.

W 1830 roku Skórzewscy sprzedali posiadłość i klucz gemelski został rozparcelowany Dobra przeszły w ręce niemieckie, choć większość ludności pozostała kaszubska. 

Wskutek powiększającego się zadłużenia majątek został wystawiony na licytację. W 1834 roku wziął w niej udział Karol Lebracht von Joeden, który został nowym właścicielem dóbr. Od niego majątek zakupił rotmistrz Rudolf von Schmidt. W 1936 roku nowym właścicielem został Gerłoch. Od 1956 roku użytkownikiem dworu był PGR Przechlewo. W dworze mieściły się m.in. pegeerowskie przedszkole, biura czy mieszkania pracownicze. 

Dwór wybudowany przez Jana Tuchołkę to obiekt murowany z cegły. Został on wzniesiony na planie prostokąta, z wysoko osadzonym na cokole parterem. W części środkowej jest on parterowy. Korpus główny pokryty jest dachem czterospadowym, natomiast wystawki frontową i tylną pokrywa dach dwuspadowy kryty dachówką. Elewacje frontowa i tylna są siedmioosiowe. Elementy dekoracyjne fasady i elewacji bocznych to m. in. oprawa otworów okiennych i przesklepiony półkoliście z naświetleniem po środku portal. 

Podczas wielu przebudów, które były przeprowadzane najprawdopodobniej w XIX wieku i na początku XX wieku oraz w wyniku adaptacji obiektu na pomieszczenia biurowe PGR po wojnie, zmianom uległo tylko wnętrze dworu. Pierwotnie było ono dwutraktowe, z szeroką sienią frontową na osi, do której przylegało od lewej strony największe pomieszczenie - izba jadalna. 

Już w 1964 roku konserwator zabytków alarmował o złym stanie budynku i o konieczności przeprowadzenia w nim remontu. W kwietniu 1998 roku w dworze zamieszkał adwokat Wojciech Schmidt. Widząc zdjęcie zrujnowanego obiektu w oddziale Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa "zakochał się w nim od pierwszego wejrzenia". Dwór został wyremontowany i zyskał nowego, odpowiedzialnego właściciela. 

Dwór w Płaszczycy jest jednym z nielicznych zachowanych na Pomorzu tego typu zabytków, które legitymują się polskim rodowodem od czasów powstania aż do połowy XIX wieku.

 

Ciekawostki:

  1. W archiwum parafialnym w Konarzynach przechowywany jest zbiór akt poddworskich dóbr gemelskich z lat 1764-1831. Dokumenty są wydane w języku polskim. Spora ich część została spisana na papierze pochodzącym z papierni królewskiej w pobliskiej Nowej Brdzie.

Przypisy:

  1.  Dobra gemelskie - w ich skład wchodziły: Gemły, Płaszczyca, Konarzyny, Małe Konarzyny, Sąpolno, Gwiazdy, Stypore, młyn i tartak chociński.

 

Źródła:

  • Eugeniusz Wiązowski, Dwór w Jemielnie [w:] Głos Pomorza, nr 43 (12590), str. 6, 22 luty 1993.
  • Alicja Świetlicka, Elżbieta Wisławska, Słownik Historyczny Miast i Wsi Województwa Słupskiego, Słupsk 1998
  • Kamila Wikaryjczyk, Panownie na Jamielnie [w:] Naji Gochë, nr 5/2002 (10), str. 19, 2002.
  • Dariusz Szopiński, Program opieki nad zabytkami Gminy Przechlewo na lata 2014-2017, Przechlewo 2015.
  • Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, stan na 31.07.2017.
Zespół dworsko-parkowy
Skład zespołu dwór, park
Obiekt opisywany Dwór, Park
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Własność prywatna
Numer rejestru zabytków województwa pomorskiego 100
Numer dawnego rejestru zabytków 57
Organ wpisujący do rejestru zabytków Wojewódzki Konserwator Zabytków w Koszalinie
Data wpisu do rejestru zabytków 21-02-1959

Lokalizacja

77-320, Jemielno, Polska

Komentarze